Anayasa Mahkemesi’nden Tarihi Karar: Süresiz Nafaka Düzenlemesi İptal Edildi

Anayasa Mahkemesi (AYM), uzun yıllardır Türkiye’de büyük tartışmalara konu olan “süresiz nafaka” uygulamasını oy çokluğuyla iptal etti. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan “süresiz olarak” ibaresinin iptaliyle, boşanma sonrası yoksulluk nafakasının ömür boyu devam etmesi dönemi fiilen sona eriyor. Karar, Resmî Gazete’de yayımlanmasından 9 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süre zarfında TBMM’nin yeni bir yasal düzenleme yapması bekleniyor.

AYM’nin kararı, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin başvurusu üzerine alındı. Mahkeme, mevcut düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğunu belirterek iptal talebinde bulunmuştu. Yüksek Mahkeme, boşanan eşe “süresiz” nafaka öngören hükmü esastan inceleyerek iptal etti. Gerekçeli karar ilerleyen günlerde açıklanacak.

Süresiz Nafaka Nedir ve Neden Tartışılıyordu?

Türk Medeni Kanunu’na göre, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka talep edebiliyordu. “Süresiz” ibaresi, nafakanın ömür boyu devam etmesine olanak tanıyordu. Bu durum, özellikle kısa süreli evliliklerde, ikinci evliliklerde ve çalışma hayatına aktif olarak katılan bireyler arasında ciddi adaletsizliklere yol açıyordu.

Yıllardır erkek hakları savunucuları, bu düzenlemenin “hayat boyu ceza” niteliği taşıdığını ve Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu savunuyordu. Gerçekten de, evliliğin sadece 10 gün sürdüğü bir durumda, bir tarafın ömür boyu nafaka ödemek zorunda kalması akıl ve vicdanla bağdaşmıyordu. Kısa süreli bir evlilikte tarafların birbirine ekonomik bağımlılığı oluşmamışken, birinin hayatının sonuna kadar diğerini finanse etmesi, açık bir haksızlık olarak görülüyordu. Bu tür vakalar, kamuoyunda “nafaka mağdurları” olarak bilinen binlerce insanın mağduriyetine neden olmuştu.

Adaletsizliğin Sonu: Artık Sınırlı ve Adil Bir Sistem

AYM’nin iptal kararı, bu uzun süredir devam eden adaletsizliğin önemli ölçüde sona ermesi anlamına geliyor. Artık nafaka, evlilik süresi, tarafların yaşı, çalışma kapasitesi, sağlık durumu ve ekonomik koşulları gibi somut kriterlere göre belirlenecek. Uzun evliliklerde haklı gerekçelerle daha uzun süreli nafaka mümkün olurken, kısa evliliklerde sınırlı veya hiç nafaka ödenmemesi öngörülecek.

Bu karar, özellikle şu noktalarda büyük rahatlama sağlayacak:

• Kısa süreli evlilikler: 10 gün, 3 ay veya 1 yıl gibi evliliklerde ömür boyu nafaka yükü kalkıyor.

• Çalışan ve ekonomik bağımsızlığı olan taraflar: Nafaka, gerçek yoksulluk durumuna göre değerlendirilecek.

• İkinci evlilikler ve yeni aileler: Yeni kurulan yuvaların nafaka nedeniyle bozulma riski azalacak.

• Erkek mağduriyetleri: Özellikle emekli maaşının büyük kısmının nafakaya gittiği, ikinci evliliğinde çocuklarına bakamayan babaların durumu düzeltilmiş olacak.

Karar, nafakayı tamamen ortadan kaldırmıyor. Aksine, daha adil, öngörülebilir ve hakkaniyete uygun bir sisteme geçişi sağlıyor. Yoksulluk nafakası, ihtiyaç halinde ve makul sürelerle devam edebilecek ancak “süresiz” ibaresi kalktığı için ömür boyu yük olmaktan çıkacak.

Meclis’e Büyük Görev Düşüyor

AYM, iptal kararının 9 ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Bu geçiş süresi, kanun koyucuya yeni düzenleme için zaman tanıyor. Adalet Bakanı’nın açıklamaları doğrultusunda, 12. Yargı Paketi’nde nafakaya süre sınırı (örneğin evlilik süresinin yarısı veya maksimum 5 yıl gibi) getirilmesi gündemde. Uzun süreli evliliklerde hâkime takdir yetkisi tanınması, alt sınır belirlenmesi ve istisnai durumların (ağır hastalık, yaşlılık vb.) dikkate alınması bekleniyor.

Toplumsal Etkileri ve Beklentiler

Bu karar, Türkiye’de aile hukuku alanında köklü bir değişimin başlangıcı olarak görülüyor. Kadın örgütleri bazı endişelerini dile getirirken, eşitlik ve adalet vurgusu yapan kesimler kararı memnuniyetle karşıladı. Asıl önemli olan, nafakanın “ceza” olmaktan çıkıp, gerçek ihtiyaçlara göre şekillenen bir destek mekanizması haline gelmesidir.

Artık 10 gün evli kalıp ömür boyu nafaka ödeyen bir sistem yok. Evlilik, iki tarafın da sorumluluk aldığı, ancak bir tarafın sonsuza dek diğerini yükümlü kıldığı bir kurum olmaktan çıkıyor. Bu, hem bireysel özgürlükleri hem de yeni ailelerin kurulmasını teşvik eden, modern ve adil bir yaklaşımdır.

AYM’nin kararı, uzun mücadelelerin sonucunda gelen bir zafer olarak tarihe geçecek. Artık gözler Meclis’te; yeni düzenlemenin de aynı adalet duygusuyla, toplumsal huzuru bozmayacak şekilde hazırlanması gerekiyor. Süresiz nafaka mağduriyetleri sona ererken, Türkiye daha eşit ve daha hakkaniyetli bir aile hukuku sistemine adım atıyor.

Not: Karar, nafakanın tamamen kaldırılması anlamına gelmiyor. AYM yalnızca kanundaki "süresiz olarak" ifadesini iptal etti. Yeni sistemin ayrıntıları TBMM tarafından yapılacak düzenlemeyle netleşecek.