Trabzon Fanilası Coğrafi İşaret Tescili Aldı: Kentteki Tescilli Ürün Sayısı 15’e Yükseldi

TRABZON (Kanal61 Haber Merkezi) - Trabzon’un köklü el sanatları mirasının önemli bir parçası olan Trabzon fanilası, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından coğrafi işaretle tescillendi. Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’nın (TTSO) yaptığı açıklamaya göre, Faroz Sosyal Kültür ve Dayanışma Derneği’nin başvuru ve tescil sahipliğinde yürütülen çalışmalar sonucunda Trabzon fanilası, kentin coğrafi işaretli ürün sayısını 15’e çıkardı. Bu gelişme, Trabzon’un kültürel ve ekonomik mirası açısından önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.

Trabzon fanilası, yaklaşık 135 yıllık bir geçmişe sahip. 1890’lı yılların sonunda sanayileşmeyle birlikte Trabzon’da üretilmeye başlanan fanila, Kurtuluş Savaşı döneminde Mehmetçiklerin giydiği giysiler arasında yer aldı. Tamamen organik ham pamuk ipliğinden (10/1 numara) üretilen fanila, kışın sıcak tutması, yazın ise serin bırakmasıyla biliniyor. Hiçbir katkı maddesi içermeyen yapısı sayesinde sağlıklı ve doğal bir giyim ürünü olarak öne çıkıyor.

Üretim sürecinde üç temel örgü metodu kullanılıyor: Kaşkorse örgü (genellikle üst beden için), Selanik örgü (alt-üst fanila ve içliklerde) ve Atlet örgü (erkek atletlerinde). Örgü makinesiyle dokunan fanila, el işçiliğiyle tarak kullanılarak beden ölçüsüne göre şekillendiriliyor ve süsleniyor. Esnek, yumuşak dokusuyla günlük kullanımın yanı sıra çeyizlerde de uzun yıllar tercih edildi.

TTSO Başkanı Erkut Çelebi, tescil haberini şu sözlerle değerlendirdi: “Coğrafi işaret çalışmalarına elimizden gelen desteği sağlıyoruz. Halen 30’a yakın ürün için hazırlıklarımız sürüyor. Trabzon fanilası gibi ürünlerimizin tescillenmesi, hem kültürel mirasımızı koruyor hem de ekonomik değer yaratıyor.” Faroz Sosyal Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Mahir Sevgül ise, “Amacımız tarihi yüzlerce yıla dayanan, kaybolmaya yüz tutmuş el sanatlarını gelecek kuşaklara aktarmaktı. Bu tescil belgesini almayı çok önemsiyorduk. TTSO’ya katkıları için teşekkür ediyoruz” dedi.

Tarihî ve Kültürel Değer

Trabzon’un dokuma geleneği Osmanlı dönemine kadar uzanıyor. Keten bezi ve feretiko dokumalarıyla tanınan şehirde, sanayileşmeyle örgü makineleri devreye girdi. Mumhane’de kurulan ilk fabrikalarda kadınlar tarafından dokunan fanila, kısa sürede Yenicuma, Faroz, Çarşıbaşı, Vakfıkebir gibi bölgelerde kadınların önemli bir geçim kaynağı haline geldi. Mahalle aralarında tezgâhlarda yaşatılan meslek, bugün de devam ediyor.

Trabzon Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Sibel Karabina, fanilanın tarihini şöyle anlattı: “Trabzon fanilası Kurtuluş Savaşı’nda askerlerimizin giydiği giysi oldu. Organik ipten yapıldığı için kışın sıcak tutuyor, yazın terletmiyor. Enstitümüzde 20 yıldır atölyede bu geleneği sürdürüyoruz. Şu anda 18 kursiyerimiz eğitim alıyor.” Usta öğreticiler Büşra Altuntaş ve Gönül Ünver de, “Hiç katkı maddesi yok, tamamen ham pamuk. Eskiden çeyizlerde mutlaka bulunurdu, bugün de yoğun talep var” diye ekledi.

Tescilin Teknik Detayları

Tescil belgesinde Trabzon fanilası Mahreç İşareti olarak kayıt altına alındı. Tescil No: 183, tescil tarihi 30 Mart 2026. Ürün tanımı: “Ham pamuk kullanılarak örme makinesiyle dokunan, el işçiliğiyle işlenen fanila.” Coğrafi sınır Trabzon ili olarak belirlendi. Kullanım şartları, ambalaj üzerinde “Trabzon Fanilası” ibaresi ve mahreç işareti ambleminin yer almasını zorunlu kılıyor. Bu sayede taklitlerin önüne geçilecek ve orijinallik garanti altına alınacak.

Ekonomik ve Turistik Katkılar

Coğrafi işaret tescili, ürünün kalitesini, özgünlüğünü ve Trabzon’a özgü niteliğini korurken, yerel üreticilere büyük avantaj sağlayacak. Fanila artık sadece bir giyim ürünü değil; kültürel bir sembol ve turistik bir değer haline geliyor. Yerel esnaf, hediyelik ürün çeşitlerini artırarak turizme katkı sunmayı hedefliyor. Özellikle Sümela, Uzungöl ve şehir merkezi ziyaretçilerine yönelik fanila atölye turları planlanıyor.

Trabzon’un coğrafi işaretli ürün portföyü güçleniyor. Akçaabat Köftesi, Vakfıkebir Ekmeği, Tonya Tereyağı, Sürmene Bıçağı gibi ürünler yanında fanila da listeye eklendi. TTSO, gastronomi ve el sanatlarını birleştirerek kentin marka değerini yükseltmeyi amaçlıyor. Nisan 2026’da tescillenen fanila, aynı dönemde tescil alan diğer ürünler arasında dikkat çekti.

Gelecek Perspektifi

Tescil, sadece bir belge değil; koruma ve geliştirme sorumluluğu getiriyor. Dernek ve oda yetkilileri, üretim standartlarını belirleyerek kaliteyi garanti altına alacak. Eğitim programları genişletilecek, genç ustalar yetiştirilecek. İhracat potansiyeli de değerlendirilecek. Trabzon fanilası gibi ürünler, Türkiye’nin coğrafi işaret hamlesinde önemli rol oynuyor. Türkiye, dünyada Çin’den sonra en fazla coğrafi işaretli ürüne sahip ülkeler arasında yer alıyor.

Trabzon Valiliği, Büyükşehir Belediyesi ve sivil toplum kuruluşları, fanilanın tanıtımı için ortak projeler planlıyor. Kadın istihdamını artırmak ve el sanatlarını canlandırmak için yeni atölyeler açılması gündemde.

Trabzon fanilası artık resmen “Trabzon’a özgü” olarak anılacak. Bu tescil, şehrin kültürel zenginliğini ulusal ve uluslararası arenada tanıtacak. Hemşehrilerimiz ve Türkiye, bu değerli mirası sahiplenerek yaşatmaya devam edecek.

Trabzon’un dokuma mirası, coğrafi işaret tesciliyle taçlandı. Bu gelişme, şehrin tarihine, kültürüne ve ekonomisine güç katacak.